فلسطین سرزمینی است مقدس که در بین سه دین از ادیان بزرگ معاصر یعنی اسلام، مسیحیت و یهودیت اهمیت فراوانی دارد و بسیار مقدس شمرده می‌شود. هیچ سرزمین دیگری در دنیا به قداست آن یافت نمی‌شود. اما این سرزمین به ویژه شهر بیت المقدس که به برکت وجود اماکن مقدسۀ بسیار در آن، قداست ویژه‌ای یافته است تاکنون متحمل رنج و دشواری فراوانی شده است. بیشترین کشتار انسانها و تبعید و آوارگی را در طول تاریخ، در بین اهالی فلسطین مشاهده می‌کنیم. معابد سه‌گانه این شهر مقدس (معبد سلیمان، کلیسای قیامت و مسجدالاقصی) نوعاً توسط پیروان ادیان دیگر مورد هجوم قرارگرفته است. در این میان یهودیان در رابطه با تجاوز به حریم مردم فلسطین، مقام اول را دارند و در این راستا مسیحیان به دلیل به راه انداختن جنگ‌های صلیبی علیه مسلمانان در مقام دوم قرار می‌گیرند در حالی که به روایت تاریخ، مسلمانان در این سرزمین کارنامۀ قابل دفاع و درخشانی داشته‌اند و ثابت کرده‌اند که دین‌داران می‌توانند در کنار یکدیگر به صورت مسالمت آمیز زندگی کنند.

این تفاوت فاحش به این دلیل بوده که پیروان دو دین، یهودیت و مسیحیت در دوران حضور و سلسلۀ خود بر این سرزمین همواره قرائت‌های غیر رحمانی، فاشیستی، ارتجاعی و بنیادگرایانه و نژادپرستی را مدنظر خود قرار داده‌اند و قدس را تنها برای خود خواسته‌اند و به ویژه پس از ظهور جنبش صهیونیسم در جهان و برنامه‌ریزی آنها برای سلطه بر فلسطین، این نوع قرائت فاشیستی، نژادپرستانه و بنیادگرایانه و ارتجاعی از دین یهود، موجب شد تا بزرگترین فاجعه انسانی در سرزمین مقدس فلسطین به وقوع بپیوندد و قدس در چنگال صهیونیسم نژادپرست گرفتار آید و مردم فلسطین توسط این قوم بی‌ریشه، یا آواره شده و یا در سخت‌ترین شرایط، زندگی دوزخی خود را سپری کند. ژرفای این تراژدی را می‌توان در اوضاع و شرایط فلسطینیان  که در حقیقت دوزخیان این سرزمین مقدس به شمار می‌آیند.

سرزمین مقدس

این در حالی است که به لحاظ مقام و موقع مذهبی خاصی که در میان مسلمانان و مسیحیان و یهودیان داشته و دارد، به عنوان سرزمینی مقدس مطرح شده و همواره در میان این پیروان این ادیان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. هیچ مسأله‌ای در جهان اسلام و در بین پیروان دیگر ادیان، اهمیتی به اندازه مسأله فلسطین نیافته است. اهمیت ویژه فلسطین در میان مسلمانان، بیشتر به لحاظ وجود امکنۀ مقدّسه در آن سرزمین است. از آن جمله می‌توان به شهر ایلیا اشاره کرد که پس از فتح فلسطین به همت مسلمانان، بیت المقدس نام‌گذاری شده است.

بیت‌المقدس یا قدس شریف، سرزمینی است که در بین سه دین از ادیان بزرگ معاصر یعنی اسلام، مسیحیت و یهودیت‌که دارای پیروان کلان در جهان هستند، اهمیت بسیار دارد و مقدس شمرده می‌شود. ویژگی که برای بیت المقدس به لحاظ دینی می‌توان برشمرد این است که هیچ نقطه‌ای در جهان از لحاظ تقدس مثل قدس نمی‌باشد حتی جایی مانند مکه یا مدینه، علی‌رغم همه تقدس و اهمیتی که دارند، باز تنها در نزد پیروان یک دین (اسلام) محترم شمرده می‌شود. در حالی که قدس برای هر سه دین بزرگ آسمانی دارای تقدس بوده و از اهمیت طراز اول در نزد آنان برخوردار است.

مطالبی که در پی می‌آید به خوبی بیانگر تقدس این سرزمین می‌باشد.

 

برگزیده شدن نام مسجدالاقصی توسط خداوند    

همانطور که شهر بیت المقدس در طول تاریخ نامهای متعددی مثل یبوس، یورشالیم ـ اورشلیم، ایلیا، بیت همیقداش، بیت المقدس، قدس و… داشته است، پرستشگاه، کهن و مهم آن نیز که اکنون نزد ما مسلمانان حرم شریف و مسجدالاقصی نامیده می‌شود، در طول تاریخ نامهایی مثل هیکل حضرت سلیمان و… داشته است.

از آن‌جا که این پرستشگاه را حضرت داوود و حضرت سلیمان به فرمان خداوند بنیان نهادند تا موحدان در آن‌جا به عبادت خداوند بپردازند، مسلمانان نیز مثل همه موحدان تاریخ به آن توجه داشتند. به همین دلیل، ابتدا به سوی آن نماز برپا می‌کردند.

نام «مسجدالاقصی» را نخستین بار خداوند بزرگ بر این مکان مقدس و پرستشگاه کهن تاریخ نهاد. مسجدالاقص از جهت دیگری هم برای مسلمانان حائز اهمیت است و آن، قداست و اهمیت اسراء و معراج پیامبر اکرم(ص) است که از مسجدالحرام به قصد مسجدالاقصی و از آنجا به آسمانها صورت پذیرفت.

خداوند تبارک و تعالی در آیه اول سوره اسراء که موضوع معراج حضرت رسول اکرم(ص) را مطرح کرده است، چنین می‌فرماید:

سُبحانَ الَّذی أَسری بِعَبدِهِ لَیلاً مِنَ المَسجِدِ الحَرامِ إِلَی المَسجِدِ الأَقصَی الَّذی بارَکنا حَولَهُ ِلنَریهُ مِن آیاتِنا اِنَهُ هوَالسَّمیعُ البَصیر.

پاک و منزه است خدایی که در میان شبی بنده خود (حضرت محمد(ص) ) را از مسجد الحرام به مسجدالاقصایی که پیرامونش را (به حضور و قدوم خاصان) مبارک ساخت، سیر داد تا آیات خدا را به او بنمایاند. به درستی که خداوند شنوا و بیناست.

بنابراین فلسطین، سرزمینی است که در آن اولین قبله مسلمین، قرار دارد. افزون بر آن، دومین مسجد اسلام، سومین حرم شریف (بعد از مکه و مدینه) قرار دارد و بنا به فرموده امام علی(ع) یکی از چهار قصر بهشتی در دنیا (مسجدالحرام، مسجدالنبی(ص)، مسجد بیت المقدس و مسجد کوفه) است. این شهر به یکسان برای پیروان هر سه دین ابراهیمی، مقدس است و قبله امت‌های پیشین نیز بوده است1. در سیزده سال اول بعثت ـ که پیامبر(ص) در مکه زندگی می‌کردند ـ و نیز تا هفده ماه بعد از هجرت به مدینه، آن حضرت و مسلمانان به سوی مسجدالاقصی نماز می‌گذارند.

دوم. مسجد الاقصی از جهت دیگری هم برای مسلمانان حائز اهمیت است و آن، قداست و اهمیت اسراء و معراج پیامبر اکرم(ص) است که از مسجدالحرام به قصد مسجدالاقصی و از آنجا به آسمان‌ها صورت پذیرفت. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: (سُبحانَ الَّذی أَسری بِعَبدِهِ لَیلاً مِنَ المَسجِدِ الحَرامِ إِلَی المَسجِدِ الأَقصَی الَّذی بارَکنا حَولَهُ)2؛ «پاک و منزه است خدای که بنده‌اش را در یک شب از مسجدالحرام به مسجدالاقصی ـ که گرداگردش را پربرکت ساختیم ـ برد، تا آیات خود را به او نشان دهیم…»

پیامبران در بیت المقدس

اگر تاریخ پیامبران، مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد تقدس شهر بیت المقدس بیشتر روشن می‌شود.

حضرت ابراهیم(ع)

هنگامی که حضرت ابراهیم(ع) در جریان مهاجرت خود، از مصر به فلسطین بازگشت به دستور خداوند در شهر قدس که در آن زمان یُبُوس نام داشت و به شهر صلح و آرامش (یورشالیم) مشهور شده بود، اقامت کرد. آن حضرت پس از مدتی، به دستور خداوند، قربانگاه و مکان مقدسی در این شهر به وجود آورد و آن را بیت‌الله نام نهاد. این مکان مقدس، بعدها به بیت المقدس مشهور شد.

در حقیقت، با ساخته شدن قربانگاه، نخستین قدم برای ایجاد تقدس در شهر بیت المقدس برداشته شد و پیامبر بزرگ خدا به دستور خداوند، روح پاکی و تقدس را به این شهر دمید.

حضرت موسی(ع)

پس از آن که حضرت ابراهیم(ع) در فلسطین درگذشت، فرزندان و نوادگان آن حضرت (حضرت یعقوب و فرزندانش) که رهبری عبرانی‌ها را عهده دار بودند به مصر رفتند اما حضرت موسی(ع) که به تازگی ظهور کرده بود، تصمیم گرفت عبرانی‌ها را به فلسطین بازگرداند. در آن زمان تبهکاری و سرکشی‌های قوم بنی‌اسرائیل به اندازه‌ای افزایش یافت که برای حضرت موسی(ع) غیرقابل تحمل شد. خداوند نیز به سبب همین نافرمانی‌های بنی اسرائیل، آنها را چهل سال در بیابانها سرگردان کرد و اجازه نداد به فلسطین بازگردند. این وضع ادامه یافت تا آن که عمر حضرت موسی به پایان رسید. در شهر قدس بود که خداوند تبارک و تعالی با حضرت موسی(ع) تکلم کرد و به اعتبار این تکلم آن حضرت کلیم الله محسوب می‌شود.

حضرت داوود و حضرت سلیمان(ع)

پس از آن که حضرت داوود به پیامبری برگزیده شد مأموریت یافت بنی اسرائیل را به راه راست هدایت کند. آن پیامبر خدا توانست تبهکاری و شرارت‌های بنی اسرائیل را تا حدّ زیادی مهار کرده و با فتح بیت‌المقدس و سایر مناطق فلسطین، تمدن جدیدی را بنیان گذاری کند. یکی از کارهایی که حضرت داوود(ع)در جریان بنیانگذاری تمدن الهی انجام داد، ایجاد پرستشگاه و مکان مقدس (مسجد) در محل فعلی مسجدالاقصی است. به همین دلیل، از این پیامبر خدا نیز به عنوان یکی از بانیان شهر بیت المقدس نام برده شده است.

دربارۀ تعمیر شهر بیت المقدس و ایجاد مسجد (پرستشگاه) توسط حضرت داوود، حکایت زیر هم نقل شده است:

پس از آن که حضرت داوود(ع) بیت المقدس را فتح کرد، دربارۀ تجدید بنای شهر و ایجاد مسجد، از طرف خداوند وحی شد که به مکانی از این شهر (بیت المقدس) که فرشته‌ای با شمشیر برهنه ایستاده است، نگاه کند و مسجد را در آن جا بسازد.

هنگامی گه حضرت داوود(ع) نگاه کرد، یکی از فرشتگان خدا را بالای سنگ مشاهده نمود. با مشاهده فرشته، حضرت داوود(ع) بدون درنگ به تجدید بنای شهر و بنای مسجد مشغول شد3.

گر چه حضرت داوود(ع) تعمیر شهر بیت المقدس (قدس) و پرستشگاه بزرگ (مسجدالاقصی) آن جا را آغاز کرد ولی فرصت نیافت کار بزرگ خود را به ثمر برساند. هنگامی که آن حضرت متوجه شد مرگ به او نزدیک شده است به فرزندش سلیمان چنین گفت:

ای سلیمان! خداوند به من فرمان داده بود که مسجد و خانه‌ای برایش در این شهر (بیت المقدس) بنا کنم. با این که مقدمات کار را آغاز کرده‌ام، ولی گویا تقدیر خداوند این است که من از این جهان بروم و ادامۀ کار را به تو بسپارم. اکنون به تو که بعد از من پیامبر و جانشین من خواهی شد، سفارش می‌کنم که در ساختن این مسجد شکوهمند لحظه‌ای درنگ نکنی[4].

پس از وفات حضرت داوود، پرستشگاهی که بعدها مسجدالاقصی نام گرفت، با شکوه فراوانی توسط حضرت سلیمان ساخته شد. شهر قدس نیز مقرّ سلطنت این پیامبر الهی شد. بنابراین حدود هشتادسال حضرت داوود و حضرت سلیمان(ع) در این شهر حکومت تشکیل دادند.

حضرت عیسی(ع)

یکی از وقایع مهمی که در دورۀ تسلط رومیان در فلسطین اتفاق افتاد، تولد حضرت عیسی مسیح(ع) است. حضرت مسیح در روستای بیت لحم نزدیک قدس دیده به جهان گشود. با تولد حضرت مسیح(ع) فلسطین به ویژه شهر بیت المقدس دوران مهمی را آغاز کرد.

در حالی که حضرت عیسی(ع) به پیامبری برگزیده شده بود، از شهر ناصره به سوی بیت المقدس حرکت کرد. در راه بیت المقدس، از حضرت عیسی معجزه‌های فراوانی به ظهور پیوست. برخی از معجزه‌های آن حضرت در این سفر را چنین عنوان کرده‌اند:

شفا دادن بیماری که هیچ امیدی به بهبودی او نبود؛ زنده کردن شخص مرده؛ شفا دادن کسانی که به بیماری صرع و برص مبتلا بودند؛ غذا دادن به چهارهزار نفر ا هفت قرص نان؛ راه رفتن روی آب؛ شفای مردی که دستش خشک شده بود؛ شفا دادن به افراد فلج و جزامی و …[5]

حضرت عیسی(ع) پس از ورود به بیت المقدس، بی درنگ به پرستشگاه بزرگ شهر (مسجدالاقصی) رفت و در آن جا به تبلیغ دین خدا و تعلیم مردم مشغول شد. او در پرستشگاه شهر، هر روز مردم را با تعالیم الهی آشنا می‌کرد و به آنها اندرز می‌داد.

بالاخره، با ظهور حضرت عیسی(ع) و ورود ایشان به بیت المقدس، بار دیگر روح خدایی به این شهر دمیده شد و فصل تازه‌ای آغاز شد. در این شهر بود که حضرت عیسی(ع) از آن جا به اوج رفت.

حضرت محمد(ص)

بیت المقدس جایی است که پیامبر اسلام حضرت محمد(ص) از آن جا به معراج رفت و یکی از معجزات خود را در آن جا تحقق بخشید. این حادثه یکی از مهم‌ترین وقایع مسجدالاقصی و شهر بیت المقدس در زمان رسول اکرم(ص) است. پیامبر گرامی اسلام در جریان معراج، ابتدا به آن سرزمین رفتند و پس از آن جا به سیر در آسمان‌ها پرداختند. در همین زمان بود که رسول خدا(ص) در مسجدالاقصی برای پیامبران نماز برگزار کردند.

رسول اکرم(ص) واقعۀ برپا کردن نماز در مسجدالاقصی و بیت المقدس را چنین تعریف می‌کنند:

در همان حال که با حضرت جبرئیل سیر می‌کردیم، ناگهان او مرا در جایی پایین آورد و گفت: «ای محمد! نماز بخوان»

در همین هنگام بار دیگر جبرئیل به من گفت: «آیا می‌دانی جایی که می‌خواهی نماز بخوانی کجاست؟»

پس از آن که به این پرسش پاسخ منفی دادم، جبرئیل گفت: «این‌جا، طور سینا است؛ همان جایی که خدا با پیامبرش حضرت موسی سخن گفت.»

بار دیگر حرکت کردیم و به سیر خود ادمه دادیم. خدا می‌داند که چه اندازه حرکت کرده بودیم که جبرئیل بار دیگر مرا پایین آورد و گفت: «این جا نیز نماز بگزار.»

پس از آن که نماز خواندم، جبرئیل به من گفت: «ای محمد! می‌دانی کجا نماز می‌خوانی؟»

پاسخ دادم: «نه؛ نمی‌دانم»

جبرئیل گفت: «این جا بیت لحم است. بیت لحم محلی از بیت المقدس است که عیسی بن مریم در آن جا متولد شده است.»

از بیت لحم به سوی بیت المقدس به راه افتادیم در آن جا بُراق[6]را به حلقه‌ای که قبلاً انبیا مرکب خود را به آن می‌بستند، بستم و در حالی که جبرئیل همراهم بود، وارد مسجدالاقصی شدم. در مسجدالاقصی حضرت ابراهیم، حضرت موسی و حضرت عیسی در میان عدۀ زیادی از پیامبران که خدا می‌داند، چه اندازه بودند، حضور داشتند. همه این پیامبران به خاطر من در آن جا اجتماع کرده، آماده برگزاری نماز بودند. یقین داشتم که جبرئیل جلوتر از همه خواهد ایستاد و نماز به امامت او برگزار خواهد شد؛ ولی بعد از آن که صف نماز مرتب شد، جبرئیل بازوی مرا گرفت و به جلو برد تا برای آن جمع نماز برگزار کنم…[7]

در احادیث و روایت‌ها نقل شده است: در ماجرای معراج، علاوه بر آن که موضوع برگزاری نماز پیش آمد، جبرئیل به رسول خدا گزارش‌هایی در مورد اماکن مقدس بیت‌المقدس ارایه داد و ضمن نشان دادن محراب انبیا، سایر ویژگی‌های این شهر و پرستشگاه آن را برشمرد.

پس از آن که حضرت رسول اکرم(ص) از معراج بازگشت، این واقعه مهم را برای مردم مکه بازگو کرد و در مورد بیت‌المقدس و مسجدالاقصی فرمود:

شب گذشته خداوند بزرگ مرا به بیت‌المقدس برد و آثار انبیا و سکونت‌گاه آنان را به من نشان داد و…

پس از معراج حضرت رسول اکرم(ص) به مسجدالاقصی، توجه مسلمانان به بیت‌المقدس و پرستشگاه آن (مسجدالاقصی) بیش از گذشته شد.

در آخرین روزهای حیات مبارک پیامبر گرامی اسلام(ص) که آن حضرت نمی‌توانست شاهد باشد که شهر قدس و اماکن و جایگاههای مقدس آن که میراث انبیای بزرگ خدا و موحدان مخلص تاریخ است، در دست ستمگران و فرمانروایان فاسد باقی مانده و آنها در این شهر فساد کنند تصمیم گرفت به یکی از آرزوهای خویش جامه عمل بپوشاند و با اعزام سپاه به شام و فلسطین، این مناطق، به ویژه شهر بیت المقدس را آزاد کند.

در پی این تصمیم، فرمان بسیج و تشکیل سپاه صادر شد و جوان هجده ساله‌ای به نام اسامۀ بن زیدبن حارثه، به فرماندهی این سپاه بزرگ انتخاب شد. وی بعد از این فرمان آماده حرکت شد. اما هنوز سپاه او حرکت نکرده بود که پیکی از مدینه به قرارگاه رسید و این خبر را آورد که رسول خدا در حال بسیار سختی است و ممکن است از دنیا برود.

بدین ترتیب، رسول خدا در حالی رحلت کردند که آخرین فرمان بسیج ایشان در مورد حرکت به سوی شام و فلسطین و نجات بیت المقدس، عملی نشد.

قرآن مجید

کتاب‌های آسمانی از قبیل تورات و قرآن کریم نیز بر روی تقدس این سرزمین تأکید داشته و به ابعادی از آن اشاره کرده‌اند. در قرآن مجید آیات متعددی راجع به فلسطین آمده است، که بیشتر درباره قوم بنی اسرائیل در این سرزمین است. در این آیات، عمدتاً به فساد این قوم در زمین و برتری جویی‌های یهودیان اشاره شده است. و مفسران نیز تفاسیر گوناگونی بر آنها نوشته‌اند، از جمله:

ما به بنی اسرائیل در کتاب (تورات) اعلام کرده‌‌ایم که دو بار در زمین فساد خواهید کرد و برتری جویی بزرگی خواهید نمود. هنگامی که نخستین وعده فرا رسد، مردانی پیکارجو بر شما می‌فرستیم تا سخت شما را در هم کوبند و حتی برای تسلط بر شما خانه‌ها را جست‌وجو کنند و این وعده البته قطعی است. سپس شما را بر آنها چیره می‌کنیم و اموال و فرزندانتان را افزون خواهیم کرد، و افراد شما را بیشتر (از دشمن) قرار خواهیم داد. اگر نیکی کنید، به خودتان نیکی می‌کنید، و اگر بدی کنید، باز هم به خود می‌کنید. و هنگامی که وعدۀ دوم فرا رسد (آن‌چنان دشمن بر شما سخت خواهد گرفت) آثار غم و اندوه در چهره‌های شما ظاهر می‌شود، و (آن‌ها) داخل (اقصی) می‌شوند، همان گونه که بار اول وارد شدند، و البته آن چه در زیر سلطه خود می‌گیرند، درهم می‌کوبند.»[8]

در آیات فوق، از دو انحراف اجتماعی بنی اسرائیل، که منجر به فساد و برتری جویی می‌شود، سخن به میان آمده است. به دنبال هر یک از این دو، خداوند مردانی نیرومند و پیکار جو بر آنها مسلط می‌کند تا آنان را سخت مجازات کنند و به کیفر اعمالشان برسانند. همچنین، بیانگر این است که تاریخ بنی اسرائیل در فلسطین فراز و نشیب بسیار دارد.

افزون بر آیات پیش گفته در قرآن مجید تعابیر گوناگونی درباره سرزمین فلسطین آمده است، که عبارتند از:

الف. سرزمین مبارک:

«سُبحانَ الَّذی أَسری بِعَبدِهِ لَیلاً مِنَ المَسجِدِ الحَرامِ إِلَی المَسجِدِ الأَقصَی الَّذی بارَکنا حَولَهُ…»[9]

«پاک و منزه است خداوندی که بنده خود ـ محمد(ص) ـ را شبانه از مسجدالحرام به مسجدالاقصی که پیرامونش را به قدم خاصان خود مبارک و پرنعمت کرد، سیر داد تا آیات و اسرار غیب خود را به او بنماید.»

جمله «بارکنا حوله» بیانگر این مطلب است که مسجدالاقصی، علاوه بر این که خود سرزمین مقدس است، اطراف آن نیز سرزمین مبارک و پربرکتی از نظر مادی و معنوی است. این سرزمین مقدس در طول تاریخ کانون پیامبران بزرگ خدا و خاستگاه نور توحید و خداپرستی بوده است[10]. از حضرت امام صادق(ع) نقل شده است:

«مسجدالاقصی یکی از مهم‌ترین مساجد اسلام است و عبادت در آن فضیلت بسیار دارد.»

«و نجیناه و لوطا الی الارض التی بارکنا فیها للعالمین.»[11]

«ما ابراهیم و لوط ـ برادرزاده‌اش را، از شر نمرودیان رهانیدیم و به سرزمین شام که ما برای جهانیان قرار دادیم، فرستادیم.»

در تفاسیر آمده است که «الارض التی…» درباره بلاد شام است. یعنی آن چه از زمین کم شود، به شام افزوده و آن چه از شام کم شود، به فلسطین افزوده شود. گفته می‌شود که فلسطین سرزمین محشر و منشر است.

ب. سرزمین مقدس:

«یا قوم ادخلوا الارض المقدسه التی کتب الله لکم.»[12]

«ای قوم وارد سرزمین مقدس شوید که خداوند برای شما مقرر گردانید.»

بنابر نظر بسیاری از مفسران، الارض المقدسه همان بیت‌المقدس و روستاهای اطراف آن است.

 

ج. جایگاهی نزدیک:

«واستمع یوم یناد المناد من مکان قریب.»[13]

«آن گاه که منادی از جایگاهی نزدیک ـ نزدیک‌ترین اماکن ـ ندا سر می‌دهد، گوش فرا ده.»

بنابر مفسران، مکان قریب همان صخره بیت‌المقدس است. به این دلیل که 18 میل از دیگر اماکن به آسمان نزدیکتر است.

 

 

احادیث و روایات قرآنی

از احادیث متعددی که از پیامبراسلام(ص) در خصوص فضایل بیت المقدس نقل شده، اهمیت این سرزمین بیشتر روشن می‌شود.

پیامبر گرامی فرموده است:

«لا تشد الرجال الا الی ثلاثه مساجد، مسجدی و المسجدالحرام، و مسجدالاقصی.»

«جز به سوی سه مسجد حرکت نکنید ـ بار سفر نبندید ـ مسجد من و مسجدالحرام و مسجدالاقصی.»

در این زمینه، از ابوذر غفاری نقل شده است که گفت:

«گفتم ای رسول خدا اولین مسجدی که بر زمین پی نهاده شد کدام است؟»

فرمود: «مسجدالحرام.» گفتم: «پس از آن کدام مسجد است؟» فرمود: «مسجدالاقصی.»

عبدالله بن سلام از پیامبر سؤال می‌کند که وسط دنیا کجاست؟ پیامبر می‌فرماید: «بیت المقدس.» وقتی علت را می‌پرسد، پیامبر می‌فرماید: «چون حشر و نشر و صراط و میزان در آن جا برپا می‌شود.»

از پیامبر گرامی اسلام(ص) سؤال شد که آدم(ع) در چه سرزمینی خلق شد؟ فرمود: «سر و صورت آدم(ع) در کعبه و بدن او در بیت المقدس.»

پیامبر اسلام(ص) فرمود:

«چهار شهر بهشتی هستند: 1. مکه، 2.مدینه، 3.بیت المقدس، 4.منصوره (که بین سیحون وجیحون واقع است.)»

از اقوال و روایات پیامبر اسلام(ص) درباره بیت المقدس چنین بر می‌آید که این سرزمین مقدس از ابعاد گوناگون مورد تأکید اسلام و پیامبر ـ صلوات الله علیه ـ بوده است:

  • یک رکعت نماز در بیت المقدس به منزله هزار رکعت است و موجب آمرزش گناهان می‌شود.
  • سکونت در آن مهم است.
  • بیت المقدس سرزمینی است که با مقاومت و برپایی حشر و نشر و پل صراط و میزان ارتباط دارد.
  • خلقت آدم(ع) به تقدیس و مبارکی سرزمین بیت المقدس افزوده است.
  • بیت‌المقدس شهر بهشتی است، و از همین شهر پیامبر(ص) به معراج رفته است.

 

تقدس خاک سرزمین فلسطین

در روایات آمده است که حضرت عیسی(ع) در نزدیکی مسجد بیت المقدس به دنیا آمد. حضرت آدم، موسی و یوسف(ع)، و همه پیامبران بنی اسرائیل وصیت کرده اند که در بیت المقدس دفن شوند.

بر تربت این سرزمین مقدس، انبیا و رسولان، از جمله ابراهیم، اسحاق و یعقوب علیهم السلام گام نهاده‌اند. همچنین، حضرت موسی(ع) در آن جا دفن شده است. حضرت عیسی(ع) را خدا از آن‌جا به آسمان برد. سرزمینی که صحابه فتوحات اسلام را شاهد بودند.

 

اماکن و جایگاه‌های مقدس بیت المقدس

در شهر بیت المقدس، اماکن و جایگاه‌های مقدس فراوان است. بعضی از این جایگاه‌های مقدس، مربوط به مسیحیان و یهودیان می‌باشد و بعضی از آنها نیز به مسلمانان تعلق دارد. البته اماکن و جایگاه‌هایی که به طور مشترک مورد احترام پیروان هر دین (مسلمانان، مسیحیان و یهودیان) قرار دارند نیز، در این شهر به چشم می‌خورد.

مهم‌ترین اماکن و جایگاه‌های مقدس این شهر از نظر مسلمانان، مسجدالاقصی و مسجدالصخره (قبۀ الصخره) است. حرم شریف که این دو مسجد مبارک در آن جای دارد به این شهر قداست خاصی بخشیده است. همان طور که پیشتر ذکر شد مسجدالاقصی دومین مسجد بزرگ اسلام به شمار می‌رود و نزد مسلمانان پس از مکه و مدینه از اهمیت والایی برخوردار است و محترم شمرده می‌شود. فاصله این مسجد از مسجدالصخره، حدود پانصدمتر می‌باشد. و پیرامون آنها مجموعه‌ای از اماکن و جایگاه‌های مقدس دیگر قرار دارد. به همین دلیل، تمام این منطقه را که بیش از صدهزار متر مربع (104900متر مربع) است، حرم شریف می‌گویند. البته به همه این مجموعه، مسجدالاقصی نیز می‌گویند. حتی بعضی مورخان و پژوهشگران قدیم و جدید اظهار داشته‌اند مسجدالاقصی به تمام شهر بیت المقدس اطلاق می‌شود؛ زیرا همه آن چه داخل حصار قدیمی این شهر است جزو حریم مسجدالاقصی می‌باشد.

پس از آن که مسلمانان در سال پانزدهم هجری، بیت المقدس را فتح کردند، ساختمان اصلی مسجدالاقصی را بنا نمودند. در آن زمان که مسلمانان وارد این شهر شدند، از پرستشگاه و اماکن مقدس قدیمی تقریباً چیزی به جا نمانده و در اثر گذشت زمان و حوادث مختلف از بین رفته بود. به همین دلیل، مسلمانان پس از تحقیق، محل اصلی پرستشگاه حضرت سلیمان را یافتند و مسجدالاقصی را در آن محل بنا کردند[14].

مسلمانان غیر از مسجدالاقصی، مساجد دیگری نیز در محدوده مسجدالاقصی بنا کردند که مسجدالصخره یکی از آنها می‌باشد. مسجدالصخره در همان محل مقدسی ساخته شدکه حضرت ابراهیم(ع) در آن‌جا مراسم قربانی به جا آورد و حضرت رسول اکرم(ص) نیز از آن محل به معراج و سیر آسمان‌ها رفت. به همین دلیل، این مکان نیز مثل مسجدالاقصی برای مسلمانان بسیار محترم و مقدس است.

درباره محل مسجدالصخره که مورد احترام مشترک مسلمانان، مسیحیان و یهودیان است، مطالب شنیدنی فراوان وجود دارد. نوشته‌اند در نقطه‌ای از این محل، جای پای حضرت رسول اکرم(ص) مشاهده می‌شود و این جای پا مربوط به آن زمانی است که رسول خدا از این نقطه به معراج رفتند.

در بعضی روایت‌های مذهبی آمده است: دوهزار سال پیش از خلقت حضرت آدم، فرشتگان، این محل (صخره) را زیارت کردند و کشتی حضرت نوح پس از آرام گرفتن طوفان، در این صخره آرام گرفت.

ناقلان این روایت‌ها می‌گویند: همه پیامبران در این محل نماز گزارده‌اند و هر یک از آنها در محل مسجدالصخره جایگاهی دارند. در آینده (پایان جهان) نیز اسرافیل از این محل در صور می‌دمد و پایان جهان را اعلام می‌کند.

در بیت المقدس ابواب گوناگونی وجود دارد، که هر یک به نوعی با زندگی پیامبران ارتباط داشته است. از جمله باب داوود(ع) و باب سلیمان(ع) و باب حطه که قرآن از مورد اخیر یاد کرده است. «قولوا حطه» و آن ذکر «لااله الاالله» است. نیز باب محمد و باب التوبه که خداوند توبه حضرت داوود(ع) را در آن جا پذیرفت. همچنین باب الرحمه که خداوند در قرآن به آن اشاره فرموده است:

«له باب باطنه فیه الرحمه و ظاهره من قبله العذاب.»[15]

یعنی وادی جهنم در شرق بیت المقدس قرار دارد. باب سکینه نیز که محراب حضرت مریم(ع) دختر عمران در آن جا واقع است، جایگاه مقدسی است، که فرشتگان برای مریم(ع) میوه‌ای بهشتی آوردند. همچنین محراب زکریا(ع) که فرشتگان تولد یحیی(ع) را به وی بشارت دادند.

مسجد و مقبره ابراهیم خلیل الله(ع) در 18 مایلی بیت المقدس و محراب مسجد در غرب آن قرار دارد.

در شهر بیت المقدس، علاوه بر مسجدالاقصی، 36 مسجد دیگر وجود دارد که 29 مسجد در داخل شهر و 7 مسجد نیز در خارج از بافت قدیمی و در حومه شهر قرار دارد. علاوه بر آن، مقبره‌ها و زیارتگاه‌های بسیاری از رهبران بزرگ اسلام و اصحاب پیامبر اکرم(ص) در این شهر واقع است[16].

دیوار براق شریف نیز در این شهر است. مقدسات مسیحی آن نیز عبارت است از “کلیسای القیامه” در مرکز شهر که شامل “دروازه الالام” و “کلیسای جسمانیه” است.

مجموعه این اماکن و جایگاه‌های بیت المقدس به ویژه حرم شریف و مجموعه ساختمان‌ها و بناهای آن به گونه‌ای است که عظمت خیره کننده دوران گذشته مسلمانان را مجسم می‌کند؛ به عبارتی دیگر مسجدالاقصی و سایر آثار اسلامی که در پیرامون آن قرار دارد نمایشگاه عظمت تاریخی امت اسلام است.

 

آینده بیت‌المقدس در عصر ظهور حضرت حجت(عج)

درباره آینده بیت‌المقدس نیز نکاتی بسیار شنیدنی در روایات اسلامی وجود دارد. روایاتی نظیر این که، صور در آن جا دمیده می‌شود و محشر از آن جا شروع می‌شود. روایات مربوط به سرزمین فلسطین و حوادث و شخصیت‌های آن در زمان ظهور حضرت مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ نیز بر اهمیت جایگاه فلسطین در جهان اسلام افزوده است. بنابر نقل روایات، حضرت مهدی(عج) از مکه به بیت المقدس مهاجرت می‌کند و در آن جا ساکن می‌شود. ایشان نسخه‌های اصلی تورات را از درون غاری در انطاکیه و کوهی در فلسطین و دریاچه طبریه بیرون می‌آورد، و با استناد به آن، یهودیان را محکوم و نشانه‌ها و معجزاتی برای آنان آشکار می‌کند. برخی یهودیان که بعد از نبرد آزادی قدس، جان سالم به در می‌برند، تسلیم آن بزرگوار می‌شوند و آنان که تسلیم نمی‌شوند از کشورهای عربی اخراج می‌شوند[17].

از روایات چنین برمی‌آید که بزرگترین جنگ‌های سفیانی، نبرد بزرگ فتح فلسطین و جنگ با حضرت مهدی(عج) است، که یهودیان و رومیان در این نبرد سفیانی را پشتیبانی می‌کنند، و غائله با کشته شدن سفیانی و پیروزی حضرت حجت(عج) و آزادی فلسطین و ورود آن حضرت به قدس پایان می‌پذیرد.

به طورکلی، اهمیت و تقدس فلسطین و جایگاه آن در جهان اسلام از دیدگاه قرآن و روایات اسلامی را باید در نکات ذیل خلاصه کرد:

  • این سرزمین را خداوند به پیامبران اخصاص داده است. به طوری که از ابن فارس مصری نقل شده است که:

«بیت المقدس را پیامبران ساختند، در آن جا سکونت گزیدند، در جای جای آن به نماز ایستادند و آن جا مدفن اغلب پیامبران است.»

  • خداوند بیت المقدس را به اسراء بهترین بنده خود اختصاص داد. معراج حضرت محمد ـ صلوات الله علیه ـ از بیت المقدس به سدرۀ المنتهی صورت پذیرفت. پس از معراج اول، حضرت در بیت المقدس فرود آمد و سپس به مکۀ مکرمه بازگشت. اختیار این مکان مقدس به مشیّت خداوند متعال، امری الهی و یک برنامه آسمانی بود، که به دنبال آن و تا ابد، قلب مسلمانان با بیت المقدس پیوندی عمیق داشته و خواهد داشت.
  • اولین قبله در آن جا قرار دارد. پیامبر(ص) قبل از هجرت و سال‌ها پس از آن تاریخ، به طرف بیت‌المقدس نماز می‌گزارد.

آن چه ذکر شد، گویای اهمیت فلسطین، تقدس و جایگاه ویژه آن در جهان، از دیرباز تا به امروز بوده است. سرزمینی که از جمله مناطق مهم وقوع حوادث تاریخ اسلام به شمار می‌رود و هیچ‌گاه مقام و منزلت و قداست این سرزمین به ویژه بیت‌المقدس مورد تردید قرار نگرفته است. این منزلت امروزه از نظر مسلمانان نشانه خصیصۀ جهان شمولی اسلام تلقی می‌شود. مرحوم سید قطب در تفسیر عظیم خود بر قرآن مجید، در اشاره به آیۀ اول سوره اسراء می‌نویسد:

«اسراء تمام ادیان توحیدی بزرگ از ابراهیم و اسماعیل تا خاتم الانبیاء به یکدیگر پیوند می‌دهد و اماکن مقدس ادیان توحیدی را در یک جا گرد می‌آورد. چنان است که گویی حضرت محمد(ص) خاتم الانبیاء، با این سفر شبانه شگرف اعلام می‌کند که پیام و رسالت او حاوی پیام و رسالت پیامبران قبلی و مرتبط با آنها است.»

 

شرایط کنونی فلسطین و اشغال این سرزمین توسط صهیونیست‌ها

افزون بر اهمیت و قداست سرزمین بیت‌المقدس(فلسطین) که در منابع اصیل اسلامی بیان شده است: آن چه که در شرایط کنونی مسأله فلسطین را برای جهان اسلام از اهمیت ویژه‌ای برخوردار نموده، موضوع اشغال آن به وسیله صهیونیسم و استکبار جهانی و رویارویی جهان غرب با جهان اسلام است. به گونه‌ای که اشغال فلسطین، هرگز اشغال یک سرزمین و یک کشور نیست؛ بلکه ایجاد یک کانون استعماری ضداسلامی ـ آن هم در قلب جهان اسلام ـ در جهت نابودی جهان اسلام وجلوگیری از شکل‌گیری تمدن اسلامی است. از این رو قضیۀ فلسطین علاوه بر بعد دینی، با استقلال، امنیت و منافع ملی سایر کشورهای اسلامی نیز شدیداً در ارتباط است. این واقعیتی است که هم از آرمان‌ها، اصول و برنامه‌های نژادپرستانه توسعه طلبانه رپیم صهیونیستی (شعار گسترش اسرائیل از نیل تا فرات و ادعای تصاحب بسیاری از اماکن اسلامی) و هم از نظر تاریخی و عملکرد آن رژیم در قبال مردم فلسطین و کشورهای همجوار آن و بالاخره جهان اسلام، به خوبی قابل اثبات است. بنابراین اسرائیل برای کشورهای منطقه و جهان اسلام تهدیدی بسیار جدّی است. مهم‌ترین این تهدیدها عبارت است از:

  • تهدیدهای ناشی از فعالیت‌های نظامی؛
  • تهدیدهای ناشی از حضور سیاسی؛
  • نقش عملکرد اقتصادی اسرائیل در منطقه؛
  • انرژی و مسائل مترتب بر آن؛
  • محیط زیست و منابع طبیعی[18].

اسرائیل تاکنون خود را ـ مقیّد به معاهدات بین‌المللی ـ که درباره منع تولید و استفاده از سلاح‌های هسته‌ای و کشتار جمعی، منعقد شده، نکرده است. اسرائیل ششمین قدرت هسته‌ای جهان است و برابر بعضی گزارش‌ها، این کشور حدود 180 تا 200 کلاهک هسته‌ای در اختیار دارد. تسلیحات تهاجمی و اتمی اسرائیل با توجه به شمار جمعیتش، 150 برابر تسلیحات دفاعی اعراب است. غرب شدیداً اسرائیل را پایگاه خط مقدم و حامی منافع مختلف خود می‌داند. و برتری و تسلط اسرائیل را بر منطقه و جهان اسلام خواستار است.

شهید مطهری در مورد اهمیت قضیه فلسطین می‌گوید:

«اگر پیغمبر اسلام(ص) زنده می‌بود امروز چه می‌کرد؟ درباره چه مسأله‌ای می‌اندیشید؟ والله و بالله! قسم می‌خورم که پیغمبر اکرم(ص) در قبر مقدسش امروز از یهود می‌لرزد… این یهودیانی که شما امروز اسمشان را می‌شنوید ـ موشه‌دایان، زلی‌اشکول، گلدامایر ـ آخر ببینید از کجای دنیا آمده‌اند؟ مدعی هستند که این سرزمین، سرزمین ما است… هدف مگر تنها همین است که یک دولت کوچک در آنجا تشکیل شود؟… او می‌داند که یک دولت کوچک بالاخره نمی‌تواند آنجا زندگی کند؛ یک اسرائیل بزرگ که دامنه‌اش از این طرف شاید ایران خودمان هم کشیده شود. به قول عبدالرحمن فرامرزی: این اسرائیل که من می‌شناسم، فردا ادعای شیراز را هم می‌کند و می‌گوید: شاعرهای خود شما همیشه در اشعارشان اسم شیراز را گذاشته‌اند «ملک سلیمان». هر چه بگویی آقا! آن تشبیه است، می‌گوید: سند از این هم بهتر می‌خواهید؟ مگر ادعای خیبر را که نزدیک مدینه است، ندارند؟ مگر “روزولت” (رئیس جمهور آمریکا) به پادشاه وقت عربستان سعودی پیشنهاد نداد که شما بیایید این شهر را به اینها بفروشید؟

مگر این‌ها ادعای عراق و سرزمین‌های مقدس شما را ندارند؟ والله و بالله! ما در برابر این قضیه مسئولیم. به خدا قسم! مسئولیت داریم… والله! قضیه‌ای که دل پیغمبر اکرم(ص) را امروز خون کرده است، این قضیه است… [امروز] اگر [امام] حسین بن علی(ع) بود می‌گفت: اگر می‌خواهی برای من عزاداری کنی، برای من سینه و زنجیر بزنی؛ شعار امروز تو باید فلسطین باشد. شمر امروز موشه‌دایان است. شمر هزاروسیصد سال پیش مُرد، شمر امروز را بشناس…»[19]

علاوه بر این «مسأله فلسطین، تنها یک مسأله اسلامی نیست، بلکه مسأله‌ای انسانی و بشری است و هر کس می‌تواند با تکیه بر ارزش‌ها و مبانی انسانی، در مورد فاجعۀ فلسطین قضاوت کند و واکنش نشان دهد.[20]»[21]

 

والسلام

 

پاورقی:

1 – دایرة المعارف تشیع، ج3، ص558.

2 – اسراء (17)، آیه 1.

3 – معصومین، علی، قصه‌های اماکن مقدس، بیت المقدس، انتشارات پیام محراب، پاییز 1380، ص19.

[4] – پیشین، ص20.

[5] – پیشین، ص33.

[6] – مرکب حضرت رسول اکرم(ص) به هنگام معراج.

[7] – پیشین، صص40-39.

[8] – سوره اسراء، آیات 7-4.

[9] – سوره اسراء، آیه 1.

[10] – تفسیر نمونه، ج12، ص10.

[11] – سوره انبیاء، آیه 71.

[12] – سوره مائده، آیه 21.

[13] – سوره ق، آیه41.

[14] – معصومی، علی، همان، ص46.

[15] – سوره حدید، آیه 13.

[16] – فصلنامه حضور، ش 40، بهار1381، ص112.

[17] – برای آگاهی بیشتر رک: کورانی، علی، عصر ظهور، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ص340-333.

[18] – ر.ک، سیدحسین موسوی، تهدیدهای جدید امنیتی اسرائیل در منطقه خاورمیانه، مجله مطالعات منطقه‌ای، ش8.

[19] – شهید مطهری، حماسه حسینی، ج1، سخنرانی استاد در عاشورای 1390(1348شمسی).

[20] – بیانات مقام معظم رهبری در خطبه دوم نماز جمعه (16/1/81).

[21] – جهت مطالعه بیشتر ر.ک: دیپلماسی پنهان اسرائیل درکشورهای عربی، امین مصطفی، ترجمه محمد جعفر سعدیان؛ ارتباط صهیونیستی، آلفرد. م لیلیانتال، ترجمه سیدابوالقاسم حسینی (ژرفا)، نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، پاییز1379.